IJzertekort

Wat is een ijzertekort?

Een ijzertekort is de meest voorkomende vorm van bloedarmoede, en treedt op wanneer je lichaam niet genoeg van het mineraal ijzer heeft. Je lichaam heeft ijzer nodig om hemoglobine te maken. Wanneer er onvoldoende ijzer in je bloedstroom zit, kan de rest van je lichaam niet de hoeveelheid zuurstof krijgen die het nodig heeft.

Bloedarmoede treedt op wanneer u een verlaagd niveau van hemoglobine in uw rode bloedlichaampjes heeft. Hemoglobine is het eiwit in uw rode bloedlichaampjes dat verantwoordelijk is voor het transport van zuurstof naar uw weefsels.

Hoewel de aandoening vaak voorkomt, weten veel mensen niet dat ze bloedarmoede door een ijzertekort hebben. Zo is mogelijk om jarenlang symptomen te ervaren zonder ooit de oorzaak te kennen.

Bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd is de meest voorkomende oorzaak van een ijzergebrek een verlies van ijzer in het bloed als gevolg van zware menstruatie of zwangerschap. Een slecht dieet of bepaalde darmziekten die van invloed zijn op hoe het lichaam ijzer opneemt, kunnen ook een tekort aan ijzer veroorzaken.

Artsen behandelen de aandoening normaal gesproken met ijzersupplementen of aanpassingen in het dieet.

Symptomen van een ijzertekort

De symptomen van een tekort aan ijzer kunnen aanvankelijk mild zijn, en kunnen soms zelfs onopgemerkt blijven. De meeste mensen realiseren zich meestal niet dat ze een te laag ijzergehalte hebben tot dit aan het licht komt bij een routinebloedonderzoek.

De symptomen van matig tot ernstig ijzertekort zijn:

  • Vermoeidheid
  • Zwakheid
  • Bleke huid
  • Kortademigheid
  • Duizelingen
  • Vreemd verlangen om dingen te eten die geen voedsel zijn, zoals vuil, ijs, of klei
  • Een tintelend of onrustig gevoel in de benen
  • Gezwollen tong of irritatie
  • koude handen en voeten
  • Snelle of onregelmatige hartslag
  • Broze nagels
  • Hoofdpijn

Doe de symptomencheck op Gezondheidsplein om te controleren of u een tekort heeft wat bovenstaande klachten veroorzaakt.

Of bekijk deze pagina voor meer informatie over de symptomen.

Oorzaken van een ijzertekort

Een tekort aan ijzer is de meest voorkomende oorzaak van bloedarmoede. Er zijn vele redenen waarom een persoon een gebrek aan ijzer kan ontwikkelen. Deze omvatten:

Onvoldoende ijzeropname

Te weinig ijzer eten over een langere periode kan een tekort in uw lichaam veroorzaken. Voedingsmiddelen zoals vlees, eieren en sommige groene bladgroenten zijn rijk aan ijzer. Omdat ijzer essentieel is in tijden van snelle groei en ontwikkeling, hebben zwangere vrouwen en jonge kinderen mogelijk nog meer ijzerrijk voedsel nodig in hun dieet.

Zwangerschap of bloedverlies door menstruatie

Hevig bloedverlies tijdens de menstruatie en bloedverlies tijdens bevalling zijn de meest voorkomende oorzaken van een ijzergebrek bij vrouwen van vruchtbare leeftijd.

Inwendige bloeding

Bepaalde medische aandoeningen kunnen het inwendige bloedingen veroorzaken, wat kan leiden tot een te laag ijzergehalte in het bloed. Voorbeelden zijn een maagzweer, poliepen in de dikke darm, of darmkanker. Regelmatig gebruik van pijnstillers, zoals aspirine, kan ook bloedingen in de maag veroorzaken.

Niet in staat om ijzer op te nemen

Bepaalde aandoeningen of operaties die de darmen beïnvloeden kunnen ook van invloed zijn op hoe uw lichaam ijzer opneemt. Zelfs als u genoeg ijzer in uw dieet binnen krijgt, kunnen coeliakie of de intestinale chirurgie zoals maagomleiding de hoeveelheid ijzer dat uw lichaam kan opnemen beperken.

Endometriose

Als een vrouw endometriose heeft, kan zij hevig bloedverlies hebben dat niet gezien kan worden omdat het verborgen is in het buik- of bekkengebied.

Risicofactoren

Een te laag ijzergehalte komt regelmatig voor en kan zowel bij mannen als vrouwen van iedere leeftijd voorkomen. Sommige mensen hebben een groter risico op het ontwikkelen van een gebrek aan ijzer. Voorbeelden hiervan zijn:

  • Vrouwen in de vruchtbare leeftijd
  • Zwangere vrouwen
  • Slechte diëten
  • Mensen die vaak bloed doneren
  • Zuigelingen en kinderen, met name die te vroeg geboren zijn of een groeispurt hebben
  • Vegetariërs die vlees niet vervangen door ander ijzerrijk voedsel

Als u risico loopt om sneller een ijzergebrek te ontwikkelen, is het verstandig om met uw arts om te bepalen of een bloedonderzoek of dieetveranderingen u ten goede kunnen komen.

Diagnose

Een arts kan een ijzertekort vaststellen door middel van een bloedonderzoek. Dit omvat:

Een compleet bloedbeeld test (CBC test, complete blood count)

Een compleet bloedbeeld (CBC) is gewoonlijk de eerste test die een arts zal gebruiken. Een CBC meet de hoeveelheid van alle bestanddelen in het bloed, waaronder:

  • Rode bloedcellen
  • Witte bloedcelle
  • Hemoglobine
  • Hematocriet
  • Bloedplaatjes

CBC verstrekt informatie over uw bloed dat in het diagnostiseren van een ijzergebrek behulpzaam is. Deze informatie omvat:

  • Het hematocrietgehalte, d.w.z. het percentage van het bloedvolume dat bestaat uit rode bloedlichaampjes
  • Het hemoglobinegehalte
  • De grootte van rode bloedlichaampjes

Een normaal hematocriet niveau is 34,9 tot 44,5 procent voor volwassen vrouwen en 38,8 tot 50 procent voor volwassen mannen. Het normale hemoglobinebereik is 12,0 tot 15,5 gram per deciliter voor een volwassen vrouw en 13,5 tot 17,5 gram per deciliter voor een volwassen man.

In geval van bloedarmoede door een tekort aan ijzer, zijn de hematocriet en hemoglobine waarden laag. Ook zijn rode bloedcellen doorgaans kleiner van omvang dan normaal.

Een CBC-test wordt vaak uitgevoerd als onderdeel van een routine onderzoek. Het is een goede indicator van de algemene gezondheid van een persoon. Het kan ook routinematig vóór een chirurgische ingreep worden uitgevoerd. Deze test is nuttig om dit type van bloedarmoede te diagnostiseren omdat de meeste mensen met een ijzergebrek dit zelf niet in de gaten hebben.

Andere testen

Bloedarmoede door een te laag ijzergehalte kan gewoonlijk met een CBC test worden vastgesteld. Uw arts zou extra bloedonderzoeken kunnen uitvoeren om te bepalen hoe ernstig uw tekort is en helpen een behandelingen te bepalen. Ze kunnen uw bloed ook onderzoeken door middel van een microscoop. Deze bloedonderzoeken zullen informatie verstrekken, zoals:

  • Het ijzergehalte in uw bloed
  • Grootte en kleur van de rode bloedcellen (RBC’s zijn bleek als ze een ijzertekort hebben)
  • Uw ferritineniveaus
  • Uw totale ijzerbindcapaciteit (TIBC)

Ferritine is een eiwit dat helpt bij de opslag van ijzer in je lichaam. Een laag ferritinegehalte duidt op een lage ijzeropslag. Een TIBC-test wordt gebruikt om de hoeveelheid transferrine te bepalen die ijzer bevat. Transferrine is een eiwit dat ijzer transporteert in het lichaam.

Testen op inwendige bloedingen

Als uw arts vreest dat het uw bloedarmoede veroorzaakt wordt door inwendige bloedingen, kunnen extra testen nodig zijn. Één test die kan worden uitgevoerd is om te controleren op bloed in de ontlasting. Bloed in de ontlasting kan mogelijk wijzen op een inwendige bloeding in de darmen.

Uw arts kan ook een endoscopie uitvoeren, waarbij hij een kleine camera op een flexibele buis gebruikt om uw maagdarmkanaal te bekijken. Een EGD test, of hogere endoscopie, staat een arts toe om de binnenkant van de slokdarm, de maag, en het hogere deel van de dunne darm te onderzoeken. Een colonoscopie, of lagere endoscopie, staat een arts toe om de binnenkant van de dikke darm te onderzoeken. Deze testen kunnen helpen bron van gastro intestinale bloeding te achterhalen.

IJzertekort bij vrouwen

De zwangerschap, aanzienlijk bloedverlies tijdens de menstruatie, en baarmoederfibromen zijn allemaal mogelijke oorzaken waarom vrouwen eerder een tekort aan ijzer ontwikkelen.

Heftige menstruatiebloeding treedt op wanneer een vrouw tijdens de menstruatie meer of langer bloedt dan normaal. Over het algemeen duren menstruatiebloedingen 4 tot 5 dagen en varieert de hoeveelheid bloedverlies van 2 tot 3 eetlepels. Vrouwen met een overmatige menstruele bloeding bloeden meestal meer dan zeven dagen en verliezen twee keer zoveel bloed als normaal.

Een bekken echografie kan een arts helpen de bron van de bloedingen tijdens de menstruatie te vinden, zoals fibromen. Net zoals een ijzertekort, veroorzaken de fibromen vaak geen symptomen. Ze treden op wanneer spiertumoren in de baarmoeder groeien. Terwijl zij gewoonlijk niet kankerachtig zijn, kunnen zij hevige menstruele bloedingen veroorzaken die tot een ijzertekort kunnen leiden.

Gezondheidscomplicaties van een gebrek aan ijzer

De meeste gevallen van een ijzergebrek zijn mild en veroorzaken geen complicaties. De aandoening kan gewoonlijk gemakkelijk worden verholpen. Maar als het onbehandeld blijft, kan het tot andere gezondheidsproblemen leiden, zoals:

Snelle of onregelmatige hartslag

Wanneer u ijzerwaarde te laag is, moet uw hart meer bloed pompen om de lage hoeveelheid zuurstof aan te vullen. Dit kan leiden tot onregelmatige hartslag. In ernstige gevallen kan het leiden tot hartfalen of een vergroot hart.

Zwangerschap complicaties

In ernstige gevallen van laag ijzergehalte kan een kind te vroeg geboren worden of een laag geboortegewicht hebben. De meeste zwangere vrouwen nemen ijzersupplementen als onderdeel van hun prenatale zorg om dit te voorkomen.

Vertraagde groei bij baby’s en kinderen

Baby’s en kinderen met een ernstig ijzertekort kunnen te maken krijgen met een vertraagde groei en ontwikkeling. Zij kunnen ook vatbaarder voor besmettingen zijn.

Opties voor behandeling

IJzersupplementen

IJzertekort aanvullenIJzertabletten kunnen helpen om het ijzergehalte in uw lichaam te herstellen. Indien mogelijk dient u ijzertabletten in te nemen op een lege maag, waardoor het lichaam ze beter kan opnemen. Als ze je maag van streek maken, kun je ze innemen bij de maaltijd. Het kan zijn dat u de supplementen enkele maanden moet slikken. IJzertabletten kunnen constipatie of donkere ontlasting veroorzaken.

Dieet

Diëten met onderstaande voedingsmiddelen kunnen helpen een ijzergebrek te behandelen of voorkomen:

  • Rood vlees
  • Donkergroene, bladgroenten
  • Gedroogde vruchten
  • Peulvruchten
  • Met ijzer verrijkte granen

Bovendien helpt vitamine C uw lichaam beter ijzer op te nemen. Als u ijzertabletten slikt, kan een arts u voorstellen deze tabletten in te nemen samen met een bron van vitamine C, zoals een glas sinaasappelsap of citrusvruchten.

Behandeling van de onderliggende oorzaak van bloedingen

IJzersupplementen zullen niet helpen als het tekort aan ijzer wordt veroorzaakt door inwendige bloedingen. Een arts kan anticonceptiepillen voorschrijven aan vrouwen die een hevige menstruatiecyclus hebben. Dit kan de hoeveelheid bloedverlies tijdens de menstruatie verminderen.

In de ernstigste gevallen kan een bloedtransfusie snel ijzer en bloedverlies vervangen.

Lees meer over de Behandeling van ijzertekort

Preventie: voorkomen is beter dan genezen

Wanneer een tekort veroorzaakt door ontoereikende inname van ijzer, kan een ijzertekort worden verholpen door ijzerrijke voeding en vitamine C toe te voegen aan uw voedingspatroon. Moeders moeten ervoor zorgen dat hun baby’s moedermelk krijgen of voeden met een met ijzer verrijkte zuigelingenvoeding.

  • Voedingsmiddelen die veel ijzer bevatten:
  • Vlees zoals lamsvlees, varkensvlees, kip en rundvlees
  • Bonen
  • Pompoen- en pompoenpitten
  • Bladgroente, zoals spinazie
  • Rozijnen en andere gedroogde vruchten
  • Eieren
  • Zeevruchten, zoals mosselen, sardines, garnalen en oesters
  • Granen, verrijkt met ijzer

Meer preventietips vindt u op deze pagina.

Functie van ijzer

IJzer is een belangrijk mineraal in ons lichaam. IJzer is een bestanddeel van het eiwit hemoglobine, wat in de rode bloedcellen zit. Het zorgt ervoor dat er door middel van het bloed, zuurstof door het hele lichaam wordt getransporteerd. Het lichaam heeft deze zuurstof nodig om goed te kunnen functioneren.

Daarnaast zorgt ijzer ook voor het aanmaken van afweerstoffen. Het helpt dus om schadelijke stoffen in het lichaam af te breken. Een gezond ijzergehalte bestaat uit ongeveer 800 tot 1500 mg. Om dit ijzergehalte goed op peil te houden, heeft de mens elke dag wat ijzer nodig. Bij mannen is dit ongeveer 1 mg, bij vrouwen 1 tot 2 mg en bij zwangere vrouwen ongeveer 2,5 mg.

IJzerrijke voeding

ijzerrijke voedingAls je een ijzertekort hebt, is het nodig om deze snel weer aan te vullen en deze ook op peil te houden. Door goede, gezonde en ijzerrijke voeding te eten, kan het ijzergehalte goed op peil worden gehouden. IJzer zit in verschillende voedingsmiddelen. Er zit niet overal evenveel in, dus het is nodig om gevarieerd te eten.

Ook zit er verschil in het soort ijzer. In bepaalde voedingsmiddelen zit heem-ijzer, dit wordt goed opgenomen door het lichaam. In andere voedingsmiddelen zit niet-heem-ijzer, dit wordt niet goed opgenomen door het lichaam. Ook in vlees en vis zit (heem-)ijzer, vooral in rundvlees.

Brood en graanproducten bevatten ook ijzer en dan vooral in volkorenbrood, volkoren pasta, zilvervliesrijst en roggebrood. Aardappelen, groente en fruit bevatten ook veel ijzer en het is dan ook belangrijk om dit regelmatig (dagelijks) te eten. In peulvruchten, noten en zaden zit ook ijzer. Vitamine C is belangrijk voor de opname van ijzer in het lichaam. Het is dus nodig om hiervan voldoende binnen te krijgen.

Meer voedingstips kunt u lezen op Dieetplaneet.

Meer tips vindt u hier of op Wikipedia.

Zoekopdrachten gerelateerd aan ijzertekort

  • ijzertekort aanvullen
  • ijzertekort gevolgen
  • ijzertekort waarden
  • ijzertekort ogen
  • ijzertekort voeding
  • ijzertekort test
  • ijzertekort symptomen vrouw
  • wanneer ijzertekort